Biblioteka Narodowa

O Bibliotece Narodowej /
Ustawa o bibliotekach

Ustawa o bibliotekach

USTAWA

z dnia 27 czerwca 1997 r.

o bibliotekach

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1.

Ustawa określa ogólne zasady działania bibliotek.

Art. 2.

W zakresie nie uregulowanym ustawą do bibliotek stosuje się odpowiednio przepisy
o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.

Art. 3.

Biblioteki i ich zbiory stanowią dobro narodowe oraz służą zachowaniu dziedzictwa
narodowego. Biblioteki organizują i zapewniają dostęp do zasobów dorobku
nauki i kultury polskiej oraz światowej.
Prawo korzystania z bibliotek ma charakter powszechny, na zasadach określonych
w ustawie.

Art. 4.

Do podstawowych zadań bibliotek należy:
1) gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych,
2) obsługa użytkowników, przede wszystkim udostępnianie zbiorów oraz prowadzenie
działalności informacyjnej, zwłaszcza informowanie o zbiorach
własnych, innych bibliotek, muzeów i ośrodków informacji naukowej, a także
współdziałanie z archiwami w tym zakresie.
Do zadań bibliotek może ponadto należeć prowadzenie działalności bibliograficznej,
dokumentacyjnej, naukowo-badawczej, wydawniczej, edukacyjnej, popularyzatorskiej
i instrukcyjno-metodycznej.

Art. 5.

Materiałami bibliotecznymi są w szczególności dokumenty zawierające utrwalony
wyraz myśli ludzkiej, przeznaczone do rozpowszechniania, niezależnie od nośnika
fizycznego i sposobu zapisu treści, a zwłaszcza: dokumenty graficzne (piśmiennicze,
kartograficzne, ikonograficzne i muzyczne), dźwiękowe, wizualne, audiowizualne i
elektroniczne.

Art. 6.

Zbiory bibliotek mające wyjątkową wartość i znaczenie dla dziedzictwa narodowego
stanowią, w całości lub części, narodowy zasób biblioteczny.
Narodowy zasób biblioteczny podlega szczególnej ochronie.
Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w porozumieniu
z właściwymi ministrami, ustali, w drodze rozporządzenia, wykaz bibliotek,
których zbiory tworzą narodowy zasób biblioteczny, określi organizację
tego zasobu oraz zasady i zakres jego szczególnej ochrony.

Rozdział 2

Krajowa Rada Biblioteczna

Art. 7.

Krajowa Rada Biblioteczna, zwana dalej „Radą", działa przy ministrze właściwym
do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.
Do zadań Rady należy w szczególności:
1) opiniowanie aktów prawnych dotyczących bibliotek,
2) koordynowanie ogólnokrajowych przedsięwzięć bibliotecznych,
3) stymulowanie rozwoju najważniejszych kierunków polskiego bibliotekarstwa,
4) opiniowanie działań i inicjatyw istotnych dla rozwoju bibliotek,
5) okresowa ocena działalności bibliotek i skuteczności polityki bibliotecznej.
W skład Rady powoływani są: dyrektor Biblioteki Narodowej, dyrektor Biblioteki
Jagiellońskiej, czterej przedstawiciele bibliotek publicznych wskazani przez
ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, czterej
przedstawiciele bibliotek szkolnych, pedagogicznych i naukowych wskazani
przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, dwaj przedstawiciele
środowisk naukowych wskazani przez ministra właściwego do spraw nauki
oraz trzej przedstawiciele środowisk bibliotekarskich i twórczych.
Członków Rady powołuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa
narodowego na okres pięciu lat.
Rada ze swojego grona wybiera przewodniczącego Rady.
Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może
odwołać członka Rady przed upływem okresu, o którym mowa w ust. 4, jeżeli
nie uczestniczy on w pracach Rady.
Organizację i tryb działania Rady określa regulamin, nadawany przez ministra
właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w drodze rozporządzenia.

Rozdział 3

Organizacja bibliotek

Art. 8.

Biblioteki są organizowane i prowadzone przez podmioty zwane dalej „organizatorami".
Organizatorami bibliotek są:
1) ministrowie i kierownicy urzędów centralnych,
2) jednostki samorządu terytorialnego.
Organizatorami bibliotek mogą być także:
1) osoby fizyczne,
2) osoby prawne,
3) jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.

Art. 9.

Organizator zapewnia warunki działalności i rozwoju biblioteki, odpowiadające jej zadaniom.
Organizator ma obowiązek zapewnić w szczególności:
1) lokal,
2) środki na:
a) wyposażenie,
b) prowadzenie działalności bibliotecznej, zwłaszcza zakup materiałów
bibliotecznych,
c) doskonalenie zawodowe pracowników.

Art. 10.

Biblioteka może stanowić samodzielną jednostkę organizacyjną albo wchodzić w
skład innej jednostki.

Art. 11.

Biblioteka stanowiąca samodzielną jednostkę organizacyjną działa na podstawie
aktu o utworzeniu biblioteki oraz statutu nadanego przez organizatora.
Akt o utworzeniu biblioteki określa:
1) nazwę, siedzibę, teren i zakres działania biblioteki,
2) źródła finansowania.
Statut określa w szczególności:
1) cele i zadania biblioteki,
2) organy biblioteki i jej organizację, w tym zakres działania i lokalizację filii
oraz oddziałów,
3) nazwę jednostki sprawującej nadzór merytoryczny nad działalnością biblioteki
- w odniesieniu do biblioteki wchodzącej w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej,
4) sposób gospodarowania środkami finansowymi biblioteki.
Właściwi ministrowie mogą ustalić, w drodze rozporządzenia, ramowe statuty
dla bibliotek, których organizatorem jest jednostka organizacyjna nadzorowana
przez tych ministrów.

Art. 12.

Zadania, organizację oraz szczegółowy zakres działania biblioteki wchodzącej w
skład innej jednostki organizacyjnej określa regulamin nadany przez kierownika tej
jednostki.

Art. 13.

Organizator może dokonać połączenia, podziału lub likwidacji biblioteki.
Organizator obowiązany jest na 3 miesiące przed dniem wydania aktu o połączeniu
lub podziale biblioteki podać do publicznej wiadomości informację o swoim
zamiarze wraz z uzasadnieniem. Obowiązek ten dotyczy również zmiany statutu
biblioteki w części dotyczącej zakresu działania i lokalizacji filii oraz oddziałów.
Organizator obowiązany jest na 6 miesięcy przed dniem wydania aktu o likwidacji
biblioteki podać do publicznej wiadomości informację o swoim zamiarze
wraz z uzasadnieniem.
Połączenie, podział lub likwidacja biblioteki wchodzącej w skład ogólnokrajowej
sieci bibliotecznej następuje po zasięgnięciu przez organizatora opinii jednostki
sprawującej nadzór merytoryczny nad działalnością biblioteki. Przepis ten
stosuje się odpowiednio do filii bibliotecznych.
Przepisów ust. 2-4 nie stosuje się do bibliotek wchodzących w skład innej jednostki
organizacyjnej.
Przepisów ust. 1-4 nie stosuje się do bibliotek szkolnych i pedagogicznych.
Biblioteki publiczne nie mogą być łączone z innymi instytucjami oraz z bibliotekami
szkolnymi i pedagogicznymi.

Art. 14.

Usługi bibliotek, których organizatorami są podmioty określone w art. 8 ust. 2,
są ogólnie dostępne i bezpłatne, z zastrzeżeniem ust. 2.
Opłaty mogą być pobierane:
1) za usługi informacyjne, bibliograficzne, reprograficzne oraz wypożyczenia
międzybiblioteczne,
2) za wypożyczenia materiałów audiowizualnych,
3) w formie kaucji za wypożyczone materiały biblioteczne,
4) za niezwrócenie w terminie wypożyczonych materiałów bibliotecznych,
5) za uszkodzenie, zniszczenie lub niezwrócenie materiałów bibliotecznych.
Wysokość opłat, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2, nie może przekraczać kosztów
wykonania usługi.
Zasady i warunki korzystania z biblioteki określa regulamin nadany przez jej
dyrektora (kierownika).

Art. 15.

Przy bibliotece może działać rada biblioteczna lub inny organ o charakterze doradczym
i opiniodawczym, na zasadach określonych w statucie.

Rozdział 4

Art. 16.

Biblioteka Narodowa jest centralną biblioteką państwa.
Biblioteka Narodowa posiada osobowość prawną.
Nadzór nad Biblioteką Narodową sprawuje minister właściwy do spraw kultury i
ochrony dziedzictwa narodowego.
Szczegółowy zakres działania Biblioteki Narodowej i jej organów określa statut
nadany przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

Art. 17.

Do zadań Biblioteki Narodowej należy prowadzenie działalności bibliotecznej,
bibliograficznej, naukowej, informacyjnej, konserwatorskiej, poradniczej, wydawniczej,
wystawienniczej i usługowej, a w szczególności:
1) gromadzenie, opracowywanie, udostępnianie i wieczyste archiwizowanie
materiałów bibliotecznych powstałych w Polsce oraz za granicą
a dotyczących Polski,
2) opracowywanie i wydawanie bibliografii narodowej,
3) prowadzenie badań z zakresu bibliotekoznawstwa, nauki o książce i pokrewnych
dziedzin wiedzy,
4) doskonalenie merytorycznej działalności bibliotek w kraju i pomoc bibliotekom
polskim za granicą,
5) prowadzenie ośrodków znormalizowanych numerów wydawnictw zwartych
i wydawnictw ciągłych.
Biblioteka Narodowa prowadzi działalność metodyczną i unifikacyjną w zakresie
bibliotekarstwa, bibliografii, zastosowań nowoczesnych technologii bibliotecznych
oraz konserwacji materiałów bibliotecznych.
Przy Bibliotece Narodowej działa, na zasadach określonych w jej statucie, Rada
Naukowa, której członków powołuje i odwołuje minister właściwy do spraw
kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, na wniosek dyrektora Biblioteki Narodowej.

Rozdział 5

Biblioteki publiczne

Art. 18.

Biblioteki publiczne służą zaspokajaniu potrzeb oświatowych, kulturalnych i informacyjnych
ogółu społeczeństwa oraz uczestniczą w upowszechnianiu wiedzy
i kultury.
Bibliotekami publicznymi są, zorganizowane w formie instytucji kultury, Biblioteka
Narodowa oraz biblioteki jednostek samorządu terytorialnego.

Art. 19.

Biblioteki publiczne są organizowane w sposób zapewniający mieszkańcom dogodny
dostęp do materiałów bibliotecznych i informacji.
Gmina organizuje i prowadzi co najmniej jedną gminną bibliotekę publiczną,
wraz z odpowiednią liczbą filii i oddziałów oraz punktów bibliotecznych.
Powiat organizuje i prowadzi co najmniej jedną powiatowąbibliotekę publiczną.
Zadania powiatowej biblioteki publicznej może wykonywać, na podstawie porozumienia,
wojewódzka lub gminna biblioteka publiczna działająca i mająca
swoją siedzibę na obszarze powiatu.
Samorząd województwa organizuje i prowadzi co najmniej jedną wojewódzką
bibliotekę publiczną.
Biblioteki samorządowe mogą zawierać, za zgodą organizatora, porozumienia z
innymi bibliotekami i instytucjami w sprawie wspólnego prowadzenia obsługi
bibliotecznej określonych obszarów i środowisk.

Art. 20.

Do zadań wojewódzkiej biblioteki publicznej należy:
1) gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie materiałów bibliotecznych
służących obsłudze potrzeb informacyjnych, edukacyjnych i samokształceniowych,
zwłaszcza dotyczących wiedzy o własnym regionie oraz dokumentujących
jego dorobek kulturalny, naukowy i gospodarczy,
2) pełnienie funkcji ośrodka informacji biblioteczno-bibliograficznego, organizowanie
obiegu wypożyczeń międzybibliotecznych, opracowywanie i publikowanie
bibliografii regionalnych, a także innych materiałów informacyjnych
o charakterze regionalnym,
3) badanie stanu i stopnia zaspokajania potrzeb użytkowników, analizowanie
stanu, organizacji i rozmieszczenia bibliotek oraz formułowanie i przedstawianie
organizatorom propozycji zmian w tym zakresie,
4) udzielanie bibliotekom pomocy instrukcyjno-metodycznej i szkoleniowej,
5) sprawowanie nadzoru merytorycznego w zakresie realizacji przez powiatowe
i gminne biblioteki publiczne zadań określonych w art. 27 ust. 5.
Biblioteka publiczna, której organizatorem jest powiat lub miasto na prawach
powiatu, działająca w mieście będącym siedzibą samorządu województwa, może
wykonywać zadania, o których mowa w ust. 1, na postawie porozumienia zarządu
województwa z organem wykonawczym powiatu lub miasta na prawach powiatu.
Porozumienie w szczególności określa wielkość środków finansowych,
które wnoszą strony porozumienia, niezbędnych do prowadzenia działalności
przez bibliotekę.

Art. 20a.

Powiatowa biblioteka publiczna, realizuje odpowiednio zadania określone w art.
20 w ust. 1 w pkt 1, 2, 4 i 5 oraz współdziała z wojewódzką biblioteką publiczną.
Biblioteka publiczna, której organizatorem jest gmina, działająca w mieście będącym
siedzibą samorządu powiatowego, może wykonywać zadania, o których
mowa w ust. 1, na podstawie porozumienia zarządu powiatu z wójtem (burmistrzem,
prezydentem miasta). Porozumienie powinno zawierać ustalenia określone
w art. 20 ust. 2.

Rozdział 6

Biblioteki naukowe

Art. 21.

Biblioteki naukowe:
1) służą potrzebom nauki i kształcenia, zapewniając dostęp do materiałów bibliotecznych
i zasobów informacyjnych niezbędnych do prowadzenia prac
naukowo-badawczych oraz zawierających wyniki badań naukowych,
2) prowadzą działalność naukowo-badawczą w zakresie bibliotekoznawstwa i
dziedzin pokrewnych, a także w zakresie obsługiwanych przez nie dziedzin
nauki.
Do bibliotek naukowych należą:
1) Biblioteka Narodowa,
2) biblioteki, których organizatorami są szkoły wyższe,
3) biblioteki, których organizatorem jest Polska Akademia Nauk,
4) biblioteki, których organizatorami są jednostki badawczo-rozwojowe,
5) inne biblioteki.
Wykaz bibliotek naukowych prowadzi Biblioteka Narodowa.
Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego określi,
w drodze rozporządzenia, zasady i tryb zaliczania bibliotek, o których mowa
w ust. 2 pkt 5, do bibliotek naukowych oraz ustali ich wykaz.

Rozdział 7

Biblioteki szkolne i pedagogiczne

Art. 22.

Biblioteki szkolne oraz biblioteki innych placówek systemu oświaty służą realizacji
programów nauczania i wychowania, edukacji kulturalnej i informacyjnej
dzieci i młodzieży oraz kształceniu i doskonaleniu nauczycieli. W tym celu w
każdej szkole publicznej jest prowadzona biblioteka szkolna.
Biblioteki pedagogiczne prowadzą działalność służącą potrzebom oświaty i wychowania,
w tym kształcenia i doskonalenia kadry pedagogicznej.
Zasady organizowania i działalności bibliotek szkolnych i pedagogicznych określają
odrębne przepisy.

Rozdział 8

Biblioteki fachowe i zakładowe

Art. 23.

Zakłady pracy mogą prowadzić biblioteki fachowe i zakładowe.

Art. 24.

Biblioteki fachowe wspierają realizację zadań zakładów pracy oraz służą potrzebom
doskonalenia zawodowego pracowników.
Biblioteki zakładowe służą zaspokajaniu potrzeb oświatowych i kulturalnych
pracowników zakładów pracy i ich rodzin.

Rozdział 9

Obsługa specjalnych grup użytkowników

Art. 25.

Centralna Biblioteka Niewidomych zapewnia obsługę biblioteczną niewidomych
oraz koordynuje działalność pokrewnych bibliotek i instytucji.

Art. 26.

W celu zapewnienia obsługi bibliotecznej specjalnych grup użytkowników prowadzone są biblioteki w zakładach opieki zdrowotnej, w domach pomocy społecznej, w zakładach karnych, poprawczych i schroniskach dla nieletnich, a także w jednostkach organizacyjnych podległych Ministrowi Obrony Narodowej i Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Właściwi ministrowie, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, określą, w drodze rozporządzenia, zasady organizacji obsługi bibliotecznej, o której mowa w ust. 1, oraz zasady współdziałania bibliotek publicznych w wykonywaniu tej obsługi.

Rozdział 10

Ogólnokrajowa sieć biblioteczna

Art. 27.

W celu prowadzenia jednolitej działalności bibliotecznej i informacyjnej, umożliwiającej
korzystanie z materiałów bibliotecznych i innych źródeł informacji,
tworzy się ogólnokrajową sieć biblioteczną, zwaną dalej „siecią biblioteczną".
W skład sieci bibliotecznej wchodzą biblioteki publiczne.
Biblioteki inne niż określone w ust. 2 mogą być włączone do sieci bibliotecznej,
a wniosek właściwego organizatora, decyzją ministra właściwego do spraw kultury
i ochrony dziedzictwa narodowego, który w uzgodnieniu z organizatorem
wskazuje jednostkę sprawującą nadzór merytoryczny w zakresie realizacji zadań
określonych w ust. 5. Decyzja o włączeniu do sieci bibliotecznej może podlegać
uchyleniu w razie naruszenia przez bibliotekę obowiązków wynikających
z przynależności do sieci bibliotecznej.
Ewidencję bibliotek wchodzących w skład sieci bibliotecznej prowadzi Biblioteka
Narodowa.
Biblioteki wchodzące w skład sieci bibliotecznej obowiązane są do współdziałania
w zakresie:
1) gromadzenia, opracowywania, przechowywania i udostępniania zbiorów,
2) sporządzania i rozpowszechniania informacji bibliograficznych i dokumentacyjnych,
3) działalności naukowo-badawczej oraz dokształcania i doskonalenia zawodowego
pracowników bibliotek,
4) wymiany oraz przekazywania materiałów bibliotecznych i informacji.
Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w porozumieniu
z właściwymi ministrami określi, w drodze rozporządzenia, sposób
ewidencji materiałów bibliotecznych, mając na uwadze zapewnienie sprawnej
realizacji zadań bibliotek.

Art. 28. (uchylony).

Rozdział 11

Pracownicy bibliotek

Art. 29.

Pracownicy zatrudnieni na stanowiskach bibliotekarskich powinni posiadać kwalifikacje
bibliotekarskie. Tworzą oni grupę zawodową bibliotekarzy.
Do pracowników, o których mowa w ust. 1, należą:
1) pracownicy służby bibliotecznej: młodszy bibliotekarz, bibliotekarz, starszy
bibliotekarz, kustosz i starszy kustosz,
2) bibliotekarze dyplomowani: asystent, adiunkt, kustosz dyplomowany, starszy
kustosz dyplomowany.
W bibliotekach mogą być zatrudnieni, w razie potrzeby, specjaliści innych zawodów
związanych z działalnością biblioteczną.
Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w porozumieniu
z właściwymi ministrami określi, w drodze rozporządzenia, wymagania
kwalifikacyjne uprawniające do zajmowania określonych stanowisk bibliotekach
oraz tryb stwierdzania tych kwalifikacji.

Rozdział 12

Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe

Art. 30.

W ustawie z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. Nr 12, poz.114, z
1981 r. Nr 24, poz. 124, z 1982 r. Nr 16, poz. 125, z 1983 r. Nr 6, poz. 35 i Nr 44,
poz. 203, z 1984 r. Nr 54, poz. 275, z 1985 r. Nr 14, poz. 60 i Nr 23, poz. 100, z 1986
r. Nr 39, poz. 193, z 1988 r. Nr 20, poz. 135 i Nr 41, poz. 324, z 1989 r. Nr 34, poz.
180, z 1990 r. Nr 51, poz. 297, Nr 72, poz. 422 i Nr 86, poz. 504, z 1991 r. Nr 75,
poz. 332 i Nr 91, poz. 408, z 1992 r. Nr 24, poz. 101, z 1994 r. Nr 123, poz. 600, z
1995 r. Nr 6, poz. 29 i Nr 60, poz. 310 oraz z 1997 r. Nr 54, poz. 349 i Nr 60, poz.
369) skreśla się art. 53.

Art. 31.

Traci moc ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o bibliotekach (Dz.U. Nr 12, poz. 63,
z 1984 r. Nr 26, poz. 129, z 1989 r. Nr 29, poz. 155 i Nr 35, poz. 192, z 1990 r.
Nr 34, poz. 198 oraz z 1996 r. Nr 152, poz. 722).
Do czasu wydania przepisów wykonawczych przewidzianych w ustawie, nie
dłużej jednak niż przez okres 6 miesięcy od dnia jej wejścia w życie, zachowują
moc przepisy dotychczasowe, jeżeli nie są z nią sprzeczne.

Art. 32.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.